Data driven werken klinkt fantastisch. Feiten boven gevoelens. Grafieken boven onderbuik. Excel als moreel kompas. Alsof data een soort objectieve waarheid is die ons eindelijk verlost van menselijke domheid. Dat is het verhaal dat graag wordt verteld. En het is ook precies daar waar het misgaat.
Want als je echt “data driven” werkt in de letterlijke betekenis, dan laat je data je koers bepalen. Data neemt beslissingen. Data stuurt gedrag. Jij volgt. Dat klinkt rationeel, maar in de praktijk is het vooral lui. Het is doen alsof cijfers context hebben zonder dat iemand moeite hoeft te doen om die context te begrijpen.
Data zegt namelijk niets uit zichzelf. Data is een afdruk van het verleden. Een momentopname van wat meetbaar was, op een manier die iemand ooit heeft bedacht. Welke data je verzamelt, hoe je meet, wat je weglaat en wat je belangrijk vindt, dat zijn allemaal menselijke keuzes. Dus nee, data is niet objectief. Het is gestolde besluitvorming uit het verleden.
Toch zie je organisaties die dashboards behandelen alsof het het orakel van Delphi is. De KPI is rood, dus we moeten ingrijpen. De conversie is groen, dus alles gaat goed. Niemand vraagt zich nog af waarom iets gebeurt, alleen wat er gebeurt. Begrip wordt ingeruild voor opvolging. Denken wordt vervangen door reageren.
En dat is gevaarlijk. Niet alleen omdat je slechte besluiten kunt nemen, maar omdat je stopt met leren. Data driven werken verleidt tot optimaliseren binnen het bestaande kader. Je stuurt bij op wat je al meet. Alles wat buiten dat kader valt, verdwijnt uit beeld. Innovatie, nuance en gezond verstand passen slecht in een grafiek.
Daarom is data informed werken een veel beter uitgangspunt. Data informed betekent dat data je helpt om betere vragen te stellen, niet dat het de antwoorden dicteert. Je gebruikt cijfers als input, niet als stuurwiel. De koers wordt bepaald door visie, ervaring, kennis van de context en ja, ook door data. Maar niet uitsluitend door data.
In een data informed organisatie mag iemand zeggen: de cijfers wijzen deze kant op, maar dit voelt niet logisch en hier is waarom. Dat is geen zwaktebod, dat is volwassen besluitvorming. Het erkent dat de wereld complexer is dan een dashboard en dat niet alles wat telt meetbaar is, en niet alles wat meetbaar is telt.
Ironisch genoeg vraagt data informed werken juist méér discipline dan data driven werken. Je moet snappen wat je meet, waarom je het meet en wat de beperkingen zijn. Je moet durven afwijken van de grafiek als de werkelijkheid daarom vraagt. En je moet accepteren dat onzekerheid niet altijd kan worden weggepoetst met nog een extra KPI.
Dus nee, laat data niet je besluiten nemen. Dat is geen modern leiderschap, dat is beslissingsangst vermomd als rationaliteit. Laat data je informeren, uitdagen en tegenspreken. De verantwoordelijkheid om te kiezen blijft gewoon bij mensen. Hoe onhandig en feilbaar die ook zijn.